Γυναικομαστία: Κλινική Εικόνα, Αιτιοπαθογένεια & Διαγνωστική Προσέγγιση

Η γυναικομαστία αποτελεί μια αρκετά συχνή πάθηση, η οποία αναφέρεται στους άντρες και προκαλείται λόγω ορμονικών μεταβολών σε διάφορες περιόδους, όπως είναι η εφηβεία. Στο κείμενο που ακολουθεί θα μάθουμε τι είναι η ανδρική γυναικομαστία, αλλά και η ψευδογυναικομαστία, τα αίτια που την προκαλούν και τα συμπτώματα που μπορεί να αντιμετωπίσει ένας ασθενής. Ακόμα, θα εξετάσουμε αν και πώς συνδέονται γυναικομαστία και καρκίνος. Τέλος, θα δούμε τους τρόπους με τους οποίους επιτυγχάνεται αντιμετώπιση χωρίς χειρουργείο ή και με επέμβαση, καθώς και το κόστος για κάθε θεραπεία

Τι είναι η γυναικομαστία

Γυναικομαστία είναι η ομόκεντρη διόγκωση του μαστού με υπερπλασία του μαζικού αδένα στον έφηβο ή στον ενήλικα άνδρα η οποία δημιουργείται από το ορμονικό ανισοζύγιο μεταξύ οιστρογόνων και τεστοστερόνης. Θα πρέπει να διαφορο-διαγιγνώσκεται από τη λιπομαστία ή την ψευδή γυναικομαστία (ψευδογυναικομαστία) οπού εκεί έχουμε εναπόθεση λίπους μόνο.

Περισσότεροι από 65% των εφήβων και πάνω από 40% των ενήλικων ανδρών παρουσιάζουν γυναικομαστία, η οποία χαρακτηρίζεται από μέτρια έως μεγάλη διόγκωση του ανδρικού μαστού. Μπορεί να αφορά τον έναν ή και τους δύο μαστούς.

Δεν σχετίζεται με καρκίνο του μαστού με εξαίρεση την περίπτωση του Συνδρόμου Klinefelter. Η συχνότητα και η επίπτωση ποικίλλουν ανάλογα με την μορφή. Αναφέρονται 5.900 περιπτώσεις ανά 100.000 ενήλικες άνδρες. Είναι κλινικά εμφανής στο 1% των ενηλίκων ανδρών. Σ’ ένα μικρό ποσοστό μπορεί να συνυπάρχει με άλλο νεόπλασμα, με κάποιο σύνδρομο ή με τη χρήση κάποιων φαρμάκων. Όλες οι περιπτώσεις θα πρέπει να ελέγχονται με τη λήψη ενός λεπτομερούς ιστορικού από τον νεαρό ή τον ενήλικα άνδρα, την προσεκτική κλινική εξέταση και τον εργαστηριακό έλεγχο.

Είδη γυναικομαστίας

Η γυναικομαστία διακρίνεται σε 4 βασικές ομάδες:

• τη γυναικομαστία των εφήβων ή της ήβης
• την ιατρογενή γυναικομαστία (φαρμακευτική)
• την ιδιοπαθή γυναικομαστία, και
• τις σπάνιες περιπτώσεις, όπως είναι η ανεπάρκεια της τεστοστερόνης, η αντίσταση στα ανδρογόνα, η αυξημένη οιστρογονική παραγωγή ή και αυξημένη μεταβολή της τεστοστερόνης σε οιστρογόνα

Ας ρίξουμε μια ματιά στην κάθε μία περίπτωση.

α) Η γυναικομαστία των εφήβων ή της ήβης

Είναι μία παροδική φυσιολογική κατάσταση, που επισυμβαίνει στο 60-70% των αρρένων ηλικίας 12-15 ετών. Συνήθως εμφανίζεται 1 χρόνο μετά την αύξηση του μεγέθους των όρχεων. Έχει κατά βάση αμφοτερόπλευρη εντόπιση, σπανιότερα ετερόπλευρη, διαρκεί 12-24 μήνες και, στη συνέχεια, εξαφανίζεται αυτόματα. Παρουσιάζει ευαισθησία έως ελαφρό πόνο των μαστών και δημιουργεί αισθητική και ψυχολογική ανησυχία σε εφήβους και γονείς για το αν θα είναι παροδική ή μόνιμη. Γι’ αυτό, σημαντικό ρόλο παίζει η διαβεβαίωση του ειδικού για την παροδικότητα της κατάστασης. Η εμφάνιση της γυναικομαστίας αυτής αποδίδεται στα αυξημένα την περίοδο εκείνη οιστρογόνα σε σχέση με τα υπάρχοντα ανδρογόνα πριν την οριστική αύξηση της έκκρισης των ανδρογόνων από τους όρχεις. Μετά την ηλικία των 20 ετών, είναι πολύ μικρός ο αριθμός που παρουσιάζει γυναικομαστία της ήβης με ψηλαφητό κλινικό εύρημα ετερόπλευρο ή αμφοτερόπλευρο.

β) Ιατρογενής ή φαρμακευτική γυναικομαστία

Αρκετά φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν γυναικομαστία και μάλιστα με διαφορετική μορφολογία. Τα φάρμακα αυτά κατατάσσονται σε 5 κατηγορίες:

• Τα οιστρογονούχα (διαιθυλοστιλβεστρόλη, καλλυντικά ή τρόφιμα με οιστρογόνα)
• Τα μιμούμενα οιστρογονική δράση (φυτοοιστρογόνα, μαριχουάνα)
• Τα προκαλούντα αυξημένη ενδογενή έκκριση οιστρογόνων (κλομιφαίνη, γοναδοτροπίνες, hCG, τα παράνομα αναβολικά, θεραπεία υποκατάστασης με τεστοστερόνη)
• Τα εμποδίζοντα την παραγωγή ή την δράση της τεστοστερόνης (κετοκοναζόλη, μετρονιδαζόλη, αντι-ανδρογόνα, σπιρονολακτόνη, ηρωίνη, μεθαδόνη, οινόπνευμα)
• Τα φάρμακα με άγνωστο τρόπο δράσης (μεθυλντόπα, στατίνες, διαζεπάμη, αντικαταθλιπτικά, πενικιλλαμίνη, ισονιαζίδη, ομεπραζόλη, υψηλής δραστικότητας αντι-ιικά φάρμακα για HIV)

γ) Ιδιοπαθής γυναικομαστία

Είναι αγνώστου αιτιολογίας. Υπάρχει μόνιμη παρουσία μαστών, άλλοτε άλλου μεγέθους και συνήθως είναι οικογενής. Εμφανίζεται σε οποιαδήποτε ηλικία μετά την εφηβεία. Πιστεύεται ότι υπάρχει ευαισθησία του μαζικού αδένα στις γοναδοτροπίνες. Άνδρες που εμφανίζουν γυναικομαστία σε ώριμη ηλικία θα πρέπει να υποβάλλονται σε μία σειρά εξετάσεων για να αποκλεισθεί τυχόν συνυπάρχουσα νεοπλασματική εξεργασία. Οι εξετάσεις αυτές είναι η χοριακή γοναδοτροπίνη, η ακτινογραφία θώρακος και κρανίου, καθώς και η εξέταση όρχεων. Μαστογραφικά θα πρέπει να γίνει η Δ.Δ. της γυναικομαστίας από τη λιπομαστία. Θεραπευτικά δρούμε μόνον εφόσον ο ασθενής μας το ζητήσει και η θεραπευτική αντιμετώπιση γίνεται με χειρουργική εξαίρεση του μαζικού αδένα.

δ) Σπάνιες περιπτώσεις

Σ’ αυτές ανήκουν:

• Η ανεπάρκεια της τεστοστερόνης από υπερπρολακτιναιμία, αγενεσία όρχεων, ανεπάρκεια σύνθεσης τεστοστερόνης, υποφυσιακή και υποθαλαμική ανεπάρκεια, γήρας, διάφορα σύνδρομα με εξέχοντα το Σύνδρομο Klinefelter (XXY), ο υπογοναδισμός, ο τραυματισμός, η ορχίτιδα από ιό παρωτίτιδας, η κρυψορχία, η ακτινοβολία ή η χημειοθεραπεία στην παιδική ηλικία, η υδροκήλη και η κιρσοκήλη.
• Η αντίσταση στα ανδρογόνα: Είναι η κατάσταση στην οποία οι όρχεις ολικώς ή μερικώς είναι θηλυπρεπείς.
• Η αυξημένη παραγωγή οιστρογόνων: Η κατάσταση αυτή μπορεί να δημιουργηθεί από καταστάσεις όπως είναι ο γοναδικός υπεροιστρογονισμός (αληθής ερμαφροδιτισμός, νεοπλάσματα του στρώματος των όρχεων, νεοπλάσματα των σπερματικών κυττάρων, οι όγκοι μη ορχικής προέλευσης (βρογχογενές Ca), οι παθήσεις ενδοκρινών αδένων (θηλεοποιητικοί όγκοι επινεφριδίων) και η αυξημένη μεταβολή της τεστοστερόνης σε οιστρογόνα, όπως συμβαίνει στις παθήσεις ήπατος, επινεφριδίων, ασιτία, θυρεοειδοτοξίκωση, π.χ. παχυσαρκία.

Αίτια εμφάνισης γυναικομαστίας

Τα πιθανά αίτια και παράγοντες κινδύνου εμφάνισης της γυναικομαστίας είναι:

• η γενετική προδιάθεση και η κληρονομικότητα
• οι διάφορες ορμονικές αλλαγές, που συμβαίνουν φυσικά κατά την εφηβεία ή σε μεγάλη ηλικία
• τα διάφορα θέματα υγείας, τα οποία ενδέχεται να διαταράξουν τη φυσιολογική ισορροπία των ορμονών
• οι απότομες αυξομειώσεις στο βάρος ή το υπερβολικά πολύ βάρος (παχυσαρκία)
• η λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων και ουσιών (π.χ. ανδρογόνα)
• η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ

Διάγνωση της πάθησης

Στην κλινική εικόνα διαπιστώνεται μια ομόκεντρη διόγκωση των μαστών, που μπορεί να είναι ετερόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη. Στους μαστούς υπάρχει ευαισθησία όχι όμως πόνος. Εάν υπάρξει πάχυνση ή διήθηση του δέρματος, έκκεντρη ψηλαφητή μάζα ή ψηλαφητοί λεμφαδένες στη μασχάλη, η παρουσία τους θέτει την υπόνοια να υπάρχει καρκίνος μαστού στον άνδρα. Εάν υπάρξει διόγκωση των όρχεων μαζί με τη γυναικομαστία, τότε γίνεται αμέσως ορμονικός έλεγχος (HCG, TSH, LH, τεστοστερόνη, οιστραδιόλη) και υπερηχογράφημα όρχεων. Εάν τα ανωτέρω βρεθούν φυσιολογικά, τότε ελέγχονται τα επινεφρίδια με αξονική τομογραφία για τον αποκλεισμό νεοπλάσματος αυτών.

Αντιμετώπιση της γυναικομαστίας

Η αντιμετώπιση της γυναικομαστίας μπορεί να είναι είτε συντηρητική είτε χειρουργική και εξαρτάται από την αιτία που την έχει δημιουργήσει, το μέγεθος του προβλήματος και την επιθυμία του ασθενή.

Χωρίς χειρουργείο

Η συντηρητική θεραπεία, η αντιμετώπιση της γυναικομαστίας χωρίς χειρουργείο δηλαδή, περιλαμβάνει τη λήψη συγκεκριμένης φαρμακευτικής αγωγής από τον ασθενή. Τέτοια φάρμακα είναι τα αντιοιστρογόνα και οι αναστολείς αρωματάσης.

Επέμβαση

Η χειρουργική επέμβαση αποτελεί τη λύση αντιμετώπισης σε προχωρημένη γυναικομαστία ή σε περιπτώσεις ασθενών όπου η λήψη φαρμάκων δεν ήταν αρκετή για την επιτυχή αντιμετώπισή της. Κατά την επέμβαση (υποδόρια μαστεκτομή) γίνεται αφαίρεση του μαζικού αδένα και ένα μέρος από το λίπος το οποίο υπάρχει πίσω από τη θηλή. Η διάρκειά της διαμορφώνεται ανάλογα με το μέγεθος της γυναικομαστίας και, αν είναι σε προχωρημένο στάδιο, μπορεί να ακολουθήσει και μια ογκοπλαστική χειρουργική επέμβαση.

Ποιοι ασθενείς είναι κατάλληλοι για επέμβαση αποκατάστασης γυναικομαστίας;

Οι ασθενείς που μπορούν να θεωρηθούν κατάλληλοι για την επέμβαση αποκατάστασης της γυναικομαστίας είναι εκείνοι:

• οι οποίοι έχουν δοκιμάσει τη συντηρητική μέθοδο, αλλά δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα
• στους οποίους η ανάπτυξη των μαστών έχει ολοκληρωθεί
• των οποίων το βάρος είναι σχετικά φυσιολογικό
• που δεν λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή στην οποία μπορεί να οφείλεται η γυναικομαστία

Πόσο κοστίζει η επέμβαση της γυναικομαστίας;

Το κόστος για την επέμβαση της γυναικομαστίας δεν είναι κοινό για κάθε μία από τις περιπτώσεις, καθώς κάθε περισταστικό είναι μοναδικό και οι ανάγκες κάθε ασθενή είναι πάντα διαφορετικές.

 

Η Μαστολόγος Δρ Λυδία Ιωαννίδου Μουζάκα βρίσκεται στη διάθεσή σας για να σας δώσει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες και να λύσει όλες τις απορίες σας αναφορικά με τη γυναικομαστία. Πραγματοποιήστε την επικοινωνία σας με τη γιατρό και κλείστε το ραντεβού σας για την απαραίτητη διάγνωση και εξατομικευμένη θεραπεία.